Từ điển thuốc

Valproate (Depakine) là thuốc gì? Công dụng và cảnh báo

Valproate là thuốc chống động kinh, còn được dùng cho cơn hưng cảm trong rối loạn lưỡng cực. Bài tóm tắt chỉ định, bằng chứng, tác dụng phụ và các cảnh báo quan trọng theo nhãn thuốc Mỹ, Anh và EU.

Valproate (Depakine) là thuốc gì? Công dụng và cảnh báo

Bạn vừa được kê valproate, hoặc thấy chữ Depakine trên hộp thuốc, và băn khoăn thuốc này có an toàn không? Valproate là thuốc chống động kinh, ở một số nước còn được dùng cho cơn hưng cảm trong rối loạn lưỡng cực. Thuốc có tác dụng nhưng đi kèm cảnh báo nghiêm trọng về gan, tụy và thai nhi, nên cần bác sĩ kê đơn và theo dõi. Cùng Trần Toàn Psy tìm hiểu nhé!

Valproate là thuốc gì?

Valproate là tên gọi chung của nhóm thuốc chứa acid valproic hoặc các dạng muối của nó, như natri valproat hay valproate semisodium, được kê cho một số người mắc động kinh hoặc rối loạn lưỡng cực.1 Tên thương mại khác nhau giữa các nước, chẳng hạn Depakine, Depakote hay Epilim.2 Cơ chế tác dụng của thuốc chưa được xác định rõ.3 Các nhà nghiên cứu cho rằng thuốc làm tăng GABA, chất dẫn truyền giúp “hãm” bớt hoạt động của tế bào não, và làm giảm các xung điện bất thường.4

Valproate được phê duyệt cho những bệnh nào?

Chỉ định của valproate khác nhau giữa các nước. Tại Mỹ, nhãn thuốc Depakote ghi ba chỉ định là cơn hưng cảm trong rối loạn lưỡng cực, một số dạng động kinh và dự phòng đau nửa đầu.3 Ở Anh, Depakote được cấp phép cho cơn hưng cảm chỉ khi không có thuốc nào khác hiệu quả hoặc dung nạp được.5 Cũng ở Anh, Epilim được cấp phép cho động kinh, với điều kiện chặt chẽ khi bắt đầu dùng ở người dưới 55 tuổi.6

Tại Liên minh châu Âu, valproate được cấp phép theo từng nước cho động kinh và rối loạn lưỡng cực, và ở một số nước còn cho dự phòng đau nửa đầu.2 Ở Việt Nam, tên thuốc và chỉ định trên tờ hướng dẫn có thể khác. Vì vậy, bạn hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về đúng sản phẩm mình đang dùng.

Bằng chứng trong rối loạn lưỡng cực mạnh đến đâu?

Với cơn hưng cảm cấp, valproate có hiệu quả nhưng không vượt trội các lựa chọn khác. Một tổng quan Cochrane năm 2019 tổng hợp 25 thử nghiệm chia nhóm ngẫu nhiên với khoảng 3.250 người tham gia.7 Ở người lớn đang trong cơn hưng cảm, khoảng 45% người dùng valproate có triệu chứng giảm đủ để tính là đáp ứng, so với 29% ở nhóm dùng giả dược.7 So với lithium, tỷ lệ đáp ứng có lẽ chênh lệch ít hoặc không chênh lệch.7

Về dùng lâu dài, một tổng quan Cochrane năm 2013 gồm sáu thử nghiệm với 876 người kết luận rằng bằng chứng còn hạn chế.8 Người dùng valproate ít phải rời nghiên cứu vì một đợt bệnh mới hơn người dùng giả dược, còn so với lithium thì không thấy khác biệt.8 Hướng dẫn NICE của Anh xem lithium là lựa chọn đầu tay lâu dài, và với cơn hưng cảm thì ưu tiên thuốc chống loạn thần trước.9 Valproate thường chỉ được cân nhắc thêm vào khi các lựa chọn này chưa đủ hiệu quả hoặc không phù hợp.9

Tác dụng phụ thường gặp của valproate là gì?

Tác dụng phụ hay gặp thường liên quan đến tiêu hóa, thần kinh và cân nặng. Theo nhãn thuốc Mỹ, các phản ứng hay gặp gồm buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, buồn ngủ, chóng mặt, run, rụng tóc, nhìn đôi và giảm tiểu cầu.3 Nhãn Anh ghi rằng triệu chứng tiêu hóa hay xuất hiện lúc mới dùng và thường giảm sau vài ngày.6 Valproate cũng rất thường gây tăng cân, có khi tăng nhiều và tăng dần.6 Nếu tác dụng phụ kéo dài, bạn nên báo người kê đơn.

Các tác dụng phụ hay gặp của valproate theo nhãn thuốc: tiêu hóa, buồn ngủ, chóng mặt, run, rụng tóc, nhìn đôi và tăng cân.

Nhãn thuốc cảnh báo những nguy cơ nghiêm trọng nào?

Nhãn thuốc Mỹ có cảnh báo đóng khung (boxed warning), tức phần cảnh báo in trong khung ở đầu nhãn, về tổn thương gan, nguy cơ cho thai nhi và viêm tụy.3 Suy gan dẫn đến tử vong đã xảy ra, thường trong sáu tháng đầu, với nguy cơ cao hơn ở trẻ dưới hai tuổi và người có bệnh ty thể.3 Viêm tụy đe dọa tính mạng có thể xuất hiện ngay sau khi bắt đầu hoặc sau nhiều năm dùng thuốc.3 Đau bụng, buồn nôn, nôn hay chán ăn khi đang dùng thuốc là lý do để đi khám sớm.

Ba nguy cơ trong cảnh báo đóng khung của nhãn valproate tại Mỹ: tổn thương gan, nguy cơ cho thai nhi và viêm tụy.

Nhãn Mỹ còn nêu nguy cơ giảm tiểu cầu gây dễ chảy máu, tăng amoniac trong máu và phản ứng da nặng.3 Giống các thuốc chống động kinh khác, valproate làm tăng nguy cơ có ý nghĩ hoặc hành vi tự sát.3 Vì thế, người dùng và người thân nên để ý dấu hiệu trầm cảm mới hoặc nặng hơn, cùng những thay đổi bất thường về tâm trạng hay hành vi.3

Nếu bạn có ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc thấy khó giữ an toàn, hãy tìm hỗ trợ ngay và nhờ một người tin cậy ở bên. Cách liên hệ khẩn cấp có ở mục Khi nào cần tìm hỗ trợ?

Vì sao phụ nữ có khả năng mang thai cần đặc biệt thận trọng?

Valproate có thể gây dị tật bẩm sinh nặng như tật nứt đốt sống, và làm giảm chỉ số IQ ở trẻ tiếp xúc với thuốc trong bụng mẹ.3 Theo cơ quan quản lý thuốc Anh (MHRA), khoảng 1 trong 9 em bé có mẹ dùng valproate khi mang thai bị dị tật bẩm sinh.1 Khoảng 3 đến 4 trong 10 trẻ có thể gặp khó khăn về phát triển sớm, như chậm biết đi, chậm nói.1

Nhãn Mỹ khuyên không dùng valproate cho phụ nữ mang thai hoặc có thể mang thai, trừ khi các thuốc khác không kiểm soát được triệu chứng hoặc không dùng được.3 Từ năm 2018, Liên minh châu Âu chỉ cho phép phụ nữ có thể mang thai dùng valproate khi đáp ứng chương trình phòng tránh thai.2 Nếu định có con hoặc nghĩ mình đã mang thai, bạn nên liên hệ bác sĩ ngay và không tự ngừng thuốc.1

Nam giới dùng valproate cần biết gì?

Năm 2024, cơ quan quản lý thuốc châu Âu (EMA) đưa ra khuyến cáo phòng ngừa cho nam giới dùng valproate.10 Khuyến cáo dựa trên một nghiên cứu dùng dữ liệu sổ đăng ký ở Đan Mạch, Na Uy và Thụy Điển. Nghiên cứu so sánh con của những người cha dùng valproate trong ba tháng trước khi thụ thai với con của người cha dùng lamotrigine hoặc levetiracetam. Khoảng 5 trong 100 trẻ ở nhóm valproate có rối loạn phát triển thần kinh, so với khoảng 3 trong 100 trẻ ở nhóm còn lại.10

Tóm tắt khuyến cáo phòng ngừa năm 2024 của EMA và MHRA cho nam giới dùng valproate.

Đây là nguy cơ có thể, chưa xác định được nguyên nhân. EMA không kết luận được khác biệt này có phải do valproate hay không, vì hai nhóm khác nhau về bệnh và thời gian theo dõi.10 Dù vậy, MHRA khuyên nam giới và bạn tình cùng tránh thai hiệu quả trong khi dùng thuốc và ít nhất ba tháng sau khi ngừng.11 Valproate cũng có thể gây vô sinh ở nam giới, và tình trạng này có thể hồi phục ở một số người.1 Nếu định có con, bạn hãy trao đổi với bác sĩ thay vì tự ngừng thuốc.

Dùng valproate thường cần theo dõi những gì?

Người dùng valproate thường được xét nghiệm máu định kỳ. Nhãn Mỹ khuyên xét nghiệm chức năng gan trước khi dùng và lặp lại thường xuyên, nhất là trong sáu tháng đầu.3 Nhãn Anh khuyên đếm tế bào máu, gồm tiểu cầu, và xét nghiệm đông máu trước khi bắt đầu hoặc khi có bầm tím, chảy máu bất thường.6 Với rối loạn lưỡng cực, NICE khuyên theo dõi cân nặng, công thức máu và chức năng gan khi bắt đầu, sau sáu tháng rồi mỗi năm.9

NICE không khuyên đo nồng độ valproate trong máu thường quy, trừ khi thuốc có vẻ không hiệu quả, khó uống đều hoặc nghi ngộ độc.9 Khi có mệt lả, nôn không rõ lý do hoặc thay đổi tri giác, nhãn Mỹ khuyên đo amoniac trong máu.3 Lịch xét nghiệm cụ thể do bác sĩ quyết định theo tình trạng từng người.

Valproate tương tác với những thuốc nào?

Valproate tương tác với khá nhiều thuốc, nên bác sĩ và dược sĩ cần biết mọi thứ bạn đang dùng. Valproate làm lamotrigine lưu lại trong cơ thể lâu gần gấp đôi, có thể tăng nguy cơ phát ban da nặng, nên bác sĩ thường điều chỉnh liều lamotrigine.6 Kháng sinh nhóm carbapenem, như meropenem, có thể làm nồng độ valproate giảm mạnh và khiến cơn động kinh khó kiểm soát.3 Dùng cùng topiramate có thể gây tăng amoniac trong máu.3

Một số thuốc chống động kinh khác như carbamazepine hay phenytoin có thể làm cơ thể đào thải valproate nhanh hơn.3 Aspirin và thuốc tránh thai chứa estrogen cũng có thể ảnh hưởng đến nồng độ valproate.3 Khi được kê thêm bất kỳ thuốc nào, kể cả thuốc không kê đơn, bạn nên nhắc rằng mình đang dùng valproate.

Có nên tự ngừng valproate khi thấy ổn?

Không nên tự ngừng valproate, kể cả khi bạn đã thấy ổn. Với người dùng thuốc để phòng cơn động kinh lớn, ngừng đột ngột có thể gây động kinh liên tục, một tình trạng đe dọa tính mạng.3 Với rối loạn lưỡng cực, NICE khuyên khi chuyển thuốc thì giảm valproate từ từ để hạn chế nguy cơ tái phát.9 Cảm giác “đã ổn” thường cho thấy thuốc đang có tác dụng. Nếu muốn ngừng vì tác dụng phụ hay vì định có con, hãy đặt lịch hẹn với người kê đơn.

Nên hỏi bác sĩ những gì về valproate?

Một buổi khám thường ngắn, nên chuẩn bị câu hỏi trước sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về thuốc mình dùng. Bạn có thể ghi ra giấy hoặc điện thoại những điều mình lo nhất. Dưới đây là một số câu hỏi gợi ý để bạn chọn theo hoàn cảnh của mình.

Bốn câu hỏi gợi ý nên hỏi bác sĩ khi được kê valproate.

  • Vì sao valproate phù hợp với tôi, và có lựa chọn nào khác không?
  • Thuốc này được cấp phép cho bệnh của tôi ở Việt Nam chưa?
  • Tôi cần làm những xét nghiệm nào, và bao lâu một lần?
  • Dấu hiệu nào cho thấy tôi cần đi khám ngay?
  • Các thuốc tôi đang dùng có tương tác với valproate không?
  • Nếu tôi hoặc bạn đời muốn có con, cần chuẩn bị gì?

Thuốc và trị liệu tâm lý đi cùng nhau thế nào?

Với rối loạn lưỡng cực, thuốc thường chỉ là một phần của kế hoạch điều trị. NICE khuyến nghị một can thiệp tâm lý có cấu trúc, thiết kế riêng cho rối loạn lưỡng cực, để phòng tái phát.9 Can thiệp này giúp người bệnh hiểu về rối loạn, tự theo dõi tâm trạng và lập kế hoạch khi có dấu hiệu tái phát.9 Bạn có thể đọc thêm về rối loạn lưỡng cực I và II.

Trị liệu không thay thế thuốc khi bác sĩ thấy thuốc cần thiết, và thuốc cũng không thay được kỹ năng mà trị liệu giúp bạn xây dựng. Mối quan hệ tin cậy với người điều trị giúp bạn dễ nói thật về tác dụng phụ. Bạn có thể đọc bài Liệu pháp tâm lý là gì? và Liên minh trị liệu là gì?

Khi nào cần tìm hỗ trợ?

Hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần khi tâm trạng thất thường kéo dài và ảnh hưởng đến học tập, công việc hay các mối quan hệ. Nếu đang dùng valproate, bạn nên đến cơ sở y tế sớm khi có đau bụng kèm nôn, mệt lả bất thường, sưng mặt hoặc bầm tím, chảy máu không rõ lý do.3 Cũng nên báo người kê đơn khi định có con.

Nếu bạn có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy nói với một người tin cậy và đến cơ sở y tế sớm. Khi có nguy hiểm tức thời hoặc cảm thấy không thể giữ an toàn, hãy gọi 115 (cấp cứu) hoặc 113 (công an) và đừng ở một mình. Tìm hỗ trợ sớm là một bước chăm sóc bản thân.

Tài liệu tham khảo học thuật

1. Medicines and Healthcare products Regulatory Agency. (2025). Valproate: Reproductive risks. Xem nguồn

2. European Medicines Agency. (2018). Valproate and related substances: Referral. Xem nguồn

3. AbbVie Inc. (2026). Depakote (divalproex sodium) delayed-release tablets: Prescribing information. Xem nguồn

4. Rahman, M., et al. (2024). Valproic acid. In StatPearls. Xem nguồn

5. Sanofi. (2026a). Depakote 500mg tablets: Summary of product characteristics. Xem nguồn

6. Sanofi. (2026b). Epilim 200 mg gastro-resistant tablets: Summary of product characteristics. Xem nguồn

7. Jochim, J., et al. (2019). Valproate for acute mania. Xem nguồn

8. Cipriani, A., et al. (2013). Valproic acid, valproate and divalproex in the maintenance treatment of bipolar disorder. Xem nguồn

9. National Institute for Health and Care Excellence. (2014). Bipolar disorder: Assessment and management (CG185). Xem nguồn

10. European Medicines Agency. (2024). Precautionary measures to address potential risk of neurodevelopmental disorders in children born to men treated with valproate medicines. Xem nguồn

11. Medicines and Healthcare products Regulatory Agency. (2024). Valproate use in men: As a precaution, men and their partners should use effective contraception. Xem nguồn

Đọc tiếp

Nội dung liên quan