Dược lý liệu pháp trong tâm lý học – Tác dụng và lưu ý khi sử dụng

Nhóm Thuốc Chống Trầm Cảm (Antidepressants)

Thuốc chống trầm cảm được sử dụng để điều trị rối loạn trầm cảm, rối loạn lo âu và một số hội chứng ám ảnh. Dựa vào cấu trúc hóa học và cơ chế hoạt động, nhóm này được chia thành 3 phân nhóm chính:

• Nhóm chống trầm cảm ba vòng (TCAs – Tricyclics): Bao gồm Amitriptyline (Elavil), Nortriptyline (Pamelor), Imipramine (Tofranil), Doxepin (Sinequan) và Clomipramine (Anafranil).
  Tác dụng phụ thường gặp: Khô miệng, táo bón, mờ mắt, hạ huyết áp tư thế đứng, nguy cơ tim mạch, dị ứng, buồn ngủ, giảm nhận thức, tăng cân và suy giảm ham muốn tình dục.
• Nhóm ức chế tái hấp thu Serotonin có chọn lọc (SSRIs): Gồm Sertraline (Zoloft), Paroxetine (Paxil), Fluoxetine (Prozac), và Citalopram (Celexa).
  Tác dụng phụ thường gặp: Chóng mặt, buồn nôn, táo bón, vã mồ hôi và rối loạn chức năng tình dục. Đây là nhóm thuốc phổ biến nhất hiện nay nhờ tính an toàn cao hơn TCAs.
• Nhóm ức chế Monoamine Oxidase (MAOIs): Gồm Phenelzine (Nardil) và Tranylcypromine (Parnate).
  Tác dụng phụ thường gặp: Tăng cân, hạ huyết áp tư thế và rối loạn tình dục. Nhóm này yêu cầu chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt (tránh thực phẩm chứa tyramine).

Ngoài ra, y học hiện đại còn sử dụng các loại thuốc chống trầm cảm thế hệ mới như Bupropion (Wellbutrin), Mirtazapine (Remeron), và Venlafaxine (Effexor).

Nhóm Thuốc Chống Loạn Thần (Antipsychotics)

Nhóm này có tác dụng ngăn chặn sự dịch chuyển quá mức của chất dẫn truyền thần kinh Dopamine tại các thụ thể trong não bộ, được chia làm 2 thế hệ:

Thuốc chống loạn thần điển hình (Thế hệ 1)

Bao gồm: Chlorpromazine (Thorazine), Thioridazine (Mellaril), Thiothixene (Navane), Fluphenazine (Prolixin), Haloperidol (Haldol). Nhóm này chủ yếu chữa trị các chứng hưng cảm cấp tính và tình trạng kích động tâm thần.

Nhược điểm: Gây tổn thương hệ thần kinh ngoại tháp (Extrapyramidal) và hệ thần kinh tự chủ, dẫn đến các tác dụng phụ nghiêm trọng như: chứng bồn chồn bất an (Akathisia), co thắt cơ bắp (Dystonia), và rối loạn vận động muộn (Tardive Dyskinesia).

Thuốc chống loạn thần không điển hình (Thế hệ 2)

Bao gồm: Clozapine (Clozaril), Ziprasidone (Geodon), Quetiapine (Seroquel), Risperidone (Risperdal), Olanzapine (Zyprexa) và Aripiprazole (Abilify). Nhóm này được dùng để điều trị rối loạn cảm xúc lưỡng cực, trầm cảm có yếu tố loạn thần và hưng cảm cấp tính.

Ưu điểm: Hiệu quả tốt và ít gây ra các hội chứng ngoại tháp hơn so với thế hệ 1. Tuy nhiên, bệnh nhân cần được theo dõi nguy cơ rối loạn chuyển hóa (tăng cân, tiểu đường).

Nhóm Thuốc Chống Rối Loạn Lo Âu (Anti-anxiety / Anxiolytics)

Đại diện tiêu biểu nhất là nhóm Benzodiazepines bao gồm: Diazepam (Valium), Chlordiazepoxide (Librium), Clonazepam (Klonopin), Lorazepam (Ativan), Alprazolam (Xanax). Các loại thuốc này có tác dụng an thần, cắt cơn lo âu hoặc hoảng loạn cực kỳ nhanh chóng.

Tác dụng phụ: Buồn ngủ, hoang mang, chóng mặt, khả năng phối hợp vận động kém, mờ mắt và đau đầu. Đặc biệt, nhóm Benzodiazepines có nguy cơ gây phụ thuộc (nhờn thuốc) rất cao nếu dùng dài ngày.

Một số loại thuốc khác không thuộc nhóm Benzodiazepines cũng được sử dụng như Zolpidem (Ambien), Buspirone (BuSpar), Diphenhydramine (Benadryl) và Propranolol (Inderal – dùng giảm triệu chứng run tim đập nhanh).

Nhóm Thuốc Ổn Định Khí Sắc (Mood Stabilizers)

Nhóm thuốc này được sử dụng chủ yếu để ngăn ngừa sự dao động cảm xúc cực đoan (lúc quá hưng phấn, lúc quá trầm cảm) ở bệnh nhân Rối loạn lưỡng cực. Các loại thuốc tiêu biểu bao gồm: Lithium Carbonate (Eskalith), Divalproex (Depakote), Gabapentin (Neurontin), Carbamazepine (Tegretol), và Lamotrigine (Lamictal).

Nhóm Thuốc Chống Ám Ảnh Cưỡng Bức (Anti-obsessional)

Thực chất, hầu hết các thuốc trong nhóm này thuộc phân nhóm SSRIs của thuốc chống trầm cảm, nhưng được dùng ở liều lượng khác biệt để điều trị Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD). Tiêu biểu gồm: Clomipramine (Anafranil), Fluoxetine (Prozac), Sertraline (Zoloft), Paroxetine (Paxil), và Fluvoxamine (Luvox).

Nhóm Thuốc Kích Thích Thần Kinh (Psycho-stimulants)

Mặc dù nghe có vẻ nghịch lý, nhưng các chất kích thích thần kinh trung ương lại là phương pháp điều trị hàng đầu cho chứng Tăng động giảm chú ý (ADHD). Thuốc giúp bình thường hóa hoạt động của vỏ não trước trán. Các loại phổ biến bao gồm: Methylphenidate (Ritalin), Dextroamphetamine (Dexedrine), và Amphetamine (Adderall).

Kết Luận

Hầu hết các loại thuốc tác động lên tâm thần đều mang đặc tính của “con dao hai lưỡi” và bắt buộc phải được kê đơn từ Bác sĩ chuyên khoa Tâm thần. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc theo lời khuyên trên mạng.