Sigmund Freud – Người Khai Sinh Phân Tâm Học

Lưu ý học thuật: Bài viết này tóm tắt tiểu sử và sự hình thành các học thuyết nền tảng của Sigmund Freud. Dưới lăng kính khoa học hiện đại, một số quan điểm của Freud (đặc biệt về tính dục) đã có nhiều tranh cãi và được điều chỉnh. Tuy nhiên, di sản của ông về “Liệu pháp tâm lý” vẫn là viên gạch nền móng vĩ đại cho thực hành lâm sàng ngày nay.

Sinh thời, S. Freud làm việc với sức lực, nghị lực, ý chí, lòng dũng cảm phi thường và thái độ cầu thị khoa học hiếm có. Bất chấp sự gièm pha, đàm tiếu của giới thượng lưu, sự tẩy chay của đồng nghiệp và cả sự chèn ép của chủ nghĩa bài Do Thái đương thời, ông vẫn lao động cô độc để xây dựng nên một đế chế học thuyết đồ sộ.

Cùng Trần Toàn Psy lật lại những trang sử thăng trầm của người đàn ông đã “phát hiện ra vô thức” này.

Tuổi Thơ Xuất Chúng Và Niềm Đam Mê Y Học Ban Đầu

Tên đầy đủ của ông là Sigismund Schlomo Freud (sau này ông rút gọn lại thành Sigmund Freud). Từ nhỏ, Freud đã bộc lộ khả năng trí tuệ xuất chúng, luôn nhận được sự ủng hộ tuyệt đối và những điều kiện tốt nhất từ phía gia đình. Năm 17 tuổi, việc tiếp xúc với học thuyết tiến hóa của Charles Darwin đã đánh thức mối quan tâm mãnh liệt của Freud đối với nghiên cứu khoa học, thôi thúc ông quyết định cống hiến đời mình cho y học.

Năm 1873, Freud đỗ vào Trường Đại học Tổng hợp Vienne. Ban đầu, ông say mê sinh học đến mức tự tay giải phẫu hơn 400 con lươn đực để nghiên cứu tuyến sinh dục của chúng.

Mặc dù kết quả thu được không hoàn toàn nhất quán, nhưng điều thú vị là ngay từ những ngày đầu bước chân vào khoa học, Freud đã bộc lộ niềm hứng thú mãnh liệt với vấn đề tính dục (Sexuality) – thứ sẽ trở thành cốt lõi trong học thuyết Phân tâm của ông sau này.

Góc Khuất Trong Sự Nghiệp Khoa Học

Ngay từ khi còn học Y, Freud đã bắt đầu tiến hành các thí nghiệm y khoa về việc sử dụng Cocaine. Ông tự thử nghiệm lên chính cơ thể mình, sau đó khuyên cả vợ chưa cưới và bạn bè cùng dùng.

Chính Freud là người đi tiên phong đưa việc sử dụng Cocaine vào y học thực hành, coi đó là một “thần dược” làm giảm trầm uất và chống lại các rối loạn tiêu hóa mãn tính.

Năm 1884, ông xuất bản một công trình nghiên cứu ca ngợi những ưu thế của Cocaine. Sự kiện này được giới sử học y khoa đánh giá là “vết nhơ” lớn nhất trong sự nghiệp của Freud, bởi bài báo đó đã gián tiếp góp phần gây ra đại dịch nghiện Cocaine lan rộng khắp châu Âu và châu Mỹ kéo dài đến trước thập niên 1920. Người ta buộc tội ông đã “thả quỷ khỏi chai”.

Khi nhận ra sự tàn phá khủng khiếp của chất gây nghiện này, Freud đã rất ân hận và cố gắng xóa bỏ mọi gợi nhớ về sự kiện này khỏi thư mục nghiên cứu của mình trong suốt phần đời còn lại.

Liệu Pháp Thanh Tẩy Và Sự Khai Sinh Phân Tâm Học

Năm 1881, Freud nhận học vị Tiến sĩ Y học và bắt đầu thực hành với tư cách là một bác sĩ thần kinh lâm sàng. Tuy nhiên, bước ngoặt thực sự của Tâm lý học chỉ diễn ra khi ông kết bạn với bác sĩ tâm thần lỗi lạc Josef Breuer (1842 – 1925).

Họ thường tranh luận về những ca bệnh khó, nổi bật nhất là ca bệnh Hysteria kinh điển của nữ bệnh nhân mang bí danh Anna O. (tên thật là Bertha Pappenheim). Thông qua Anna O., lần đầu tiên Freud được tiếp cận với Phương pháp thanh tẩy (Catharsis) – nơi bệnh nhân thuyên giảm triệu chứng chỉ bằng cách… kể lại những ký ức đau buồn dưới trạng thái thôi miên. Chính Anna O. đã gọi đây là “Liệu pháp trò chuyện” (The Talking Cure).

Năm 1885, Freud đến Paris tu nghiệp với J.M. Charcot – nhà thần kinh bệnh lý học vĩ đại nhất thời bấy giờ. Charcot là người đầu tiên chỉ ra cho Freud thấy: Căn nguyên của bệnh Hysteria chắc chắn có nguồn gốc từ những sang chấn tính dục bị kìm nén.

Về sau, vì nhận thấy phương pháp thôi miên không có tác dụng lâu dài và không áp dụng được với mọi bệnh nhân, Freud đã phát minh ra một kỹ thuật hoàn toàn mới để khai quật vô thức: Phương pháp Liên tưởng tự do (Free Association). Bệnh nhân được yêu cầu nằm trên một chiếc ghế dài (couch) và nói ra bất cứ điều gì lướt qua trong đầu họ mà không có sự kiểm duyệt của lý trí.

Tự Phân Tích Và Cú Shock “Giải Mã Giấc Mơ”

Dù đề cao vai trò của tính dục trong đời sống con người, bản thân Freud lại trải qua những xung đột nội tâm gay gắt.

Năm 41 tuổi, bị hành hạ bởi chứng Rối loạn lo âu nặng nề sau cái chết của cha, ông đã thực hiện một công việc chưa từng có trong lịch sử: Tự phân tâm chính mình. “Bệnh nhân chính của tôi chính là bản thân tôi”, ông viết.

Vì không thể tự áp dụng liên tưởng tự do, ông quyết định ghi chép lại mọi giấc mơ của mình mỗi sáng thức dậy để phân tích. Sự tự đào xới nội tâm khốc liệt này kéo dài suốt 2 năm, để rồi thai nghén ra kiệt tác vĩ đại nhất của đời ông: cuốn sách Giải mã giấc mơ (The Interpretation of Dreams) ra đời năm 1900.

Trong tác phẩm này, Freud tuyên bố: “Giấc mơ là con đường hoàng gia dẫn vào vô thức”. Đồng thời, ông vạch ra cội nguồn của Mặc cảm Oedipus (Oedipus Complex) – một học thuyết gây sốc và chịu nhiều chỉ trích nhất, cho rằng những ham muốn tính dục bị kìm nén từ thời thơ ấu là nguyên nhân cốt lõi gây ra mọi chứng nhiễu tâm.

Đỉnh Cao Danh Vọng Và Những Cuộc Chia Ly Lịch Sử

Thập niên 1900-1910 đánh dấu sự trỗi dậy mạnh mẽ của phong trào Phân tâm học. Hàng loạt tác phẩm kinh điển ra đời như: Ba tiểu luận về lý thuyết tính dục (1905), Totem và Cấm kỵ (1913), Cái Tôi và Cái Nó (The Ego and the Id – 1923).

Năm 1909, Freud vươn lên tầm vóc quốc tế khi được mời sang Mỹ giảng dạy tại Đại học Clark và được phong Tiến sĩ danh dự. Tuy nhiên, nghịch lý của sự phát triển là sự chia rẽ. Tính cách độc đoán và việc khăng khăng bảo vệ học thuyết tính dục của Freud đã dẫn đến những cuộc đoạn tuyệt đau đớn với chính những học trò xuất sắc nhất của ông:

• Sự chia tay với Alfred Adler vào năm 1911 (người sau này lập ra Tâm lý học Cá nhân).
• Sự rạn nứt lịch sử với Carl Jung vào năm 1914 – người mà Freud từng ưu ái gọi là “thái tử”, là người kế vị đế chế Phân tâm học của mình. Sự kiện này đã khiến Freud rơi vào sự trầm uất và tổn thương sâu sắc.

Những Năm Tháng Cuối Đời: Bạo Bệnh Và Lưu Vong

Từ năm 1923, do thói quen hút xì gà liên tục (hơn 20 điếu/ngày), Freud bị chẩn đoán mắc bệnh ung thư vòm họng. Trong suốt 16 năm cuối đời, ông bị những cơn đau đớn khủng khiếp dày vò và phải trải qua 33 cuộc phẫu thuật. Một phần vòm họng và hàm trên bị cắt bỏ khiến giọng nói của ông trở nên khó nghe. Dù vậy, ông vẫn kiên cường làm việc, tiếp bệnh nhân và viết sách.

Năm 1933, bóng đen của Chủ nghĩa Quốc xã (Phát xít Đức) ập xuống. Sách của Freud bị đốt công khai tại quảng trường Berlin. Nhiều người thân trong gia đình ông bị tống vào trại tập trung và sát hại.

Nhờ sự can thiệp và lo lót của Hội Phân tâm học Quốc tế, năm 1938, Freud – lúc này đã ngoài 80 tuổi và bệnh nặng – phải chạy trốn khỏi nước Áo để lưu vong sang London (Anh Quốc).

Ngày 23/9/1939, Sigmund Freud trút hơi thở cuối cùng tại London, kết thúc một cuộc đời huyền thoại chưa kịp xuất bản tác phẩm cuối cùng Tóm tắt Phân tâm học.

Lời Kết

Suốt 70 năm làm việc khoa học, lịch trình của Freud không hề thay đổi: Ban ngày tiếp xúc với bệnh nhân, lắng nghe và ghi chép; đêm đến phân tích và tinh luyện học thuyết một cách cô độc.

Sigmund Freud có thể đã sai lầm trong một số giả thuyết, nhưng lòng dũng cảm khi dám nhìn thẳng vào những mảng tối tăm, cấm kỵ nhất của bản năng con người đã đưa ông chạm đến bến bờ của sự vĩ đại.

Trần Toàn Psy hy vọng bài viết này giúp bạn có cái nhìn đa chiều và trọn vẹn hơn về cuộc đời của vị “cha đẻ” Tâm lý học lâm sàng. Chúc bạn có một ngày thật tích cực và nhiều giá trị!