Từ điển thuốc

Các nhóm thuốc hướng thần chính: Tác dụng, thời gian và cảnh báo

Tổng quan sáu nhóm thuốc hướng thần chính dùng trong sức khỏe tâm thần: mỗi nhóm dùng cho vấn đề gì, bao lâu thấy tác dụng và cần lưu ý cảnh báo nào. Bài cũng giải thích thuốc phối hợp với trị liệu tâm lý ra sao và vì sao không nên tự ngừng thuốc.

Các nhóm thuốc hướng thần chính: Tác dụng, thời gian và cảnh báo

Bạn vừa được kê một loại thuốc hướng thần cho trầm cảm, lo âu hay mất ngủ và băn khoăn thuốc này thuộc nhóm nào, bao lâu mới thấy đỡ? Thuốc hướng thần dùng trong sức khỏe tâm thần gồm vài nhóm chính, mỗi nhóm dành cho những vấn đề khác nhau và có thời gian phát huy tác dụng riêng. Phần lớn cần vài tuần, cần theo dõi tác dụng phụ và thường được dùng cùng trị liệu tâm lý. Cùng Trần Toàn Psy tìm hiểu nhé!

Thuốc hướng thần trong sức khỏe tâm thần là gì?

Thuốc hướng thần trong sức khỏe tâm thần là các thuốc kê đơn dùng để điều trị rối loạn tâm thần như trầm cảm, lo âu, loạn thần hay ADHD. Chúng thường được dùng cùng các cách điều trị khác, chẳng hạn trị liệu tâm lý.1 Việc dùng thuốc để điều trị như vậy còn được gọi là dược lý trị liệu (pharmacotherapy). Mỗi người đáp ứng với thuốc theo một cách riêng, nên đôi khi phải thử vài thuốc mới tìm được loại hợp nhất và ít tác dụng phụ nhất.1

Bài này nói về thuốc dùng trong điều trị theo đơn của bác sĩ. Nếu bạn muốn tìm hiểu khía cạnh pháp lý và vì sao nhiều người nhầm chất hướng thần với ma túy, hãy đọc bài Chất hướng thần là gì. Các chỉ định và cảnh báo dưới đây chủ yếu theo Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) và các hướng dẫn của Anh. Tại Việt Nam, thuốc nào đang lưu hành và được dùng cho chỉ định nào thì bạn cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.

Bảng dưới tóm tắt sáu nhóm thuốc mà bài sẽ lần lượt đi qua. Thời gian thấy tác dụng là mốc thường gặp theo nguồn, không phải lời hứa cho từng người. Cảnh báo đóng khung (boxed warning) là mức cảnh báo nổi bật nhất mà FDA yêu cầu in trên nhãn thuốc.2

Nhóm thuốcThường dùng choThời gian thấy tác dụngCảnh báo cần biết
Chống trầm cảmTrầm cảm, đôi khi lo âu, đau, mất ngủThường khoảng 4–8 tuầnCảnh báo đóng khung về ý nghĩ và hành vi tự sát ở người dưới 25 tuổi
Chống loạn thầnLoạn thần trong tâm thần phân liệt, rối loạn lưỡng cực, trầm cảm nặngKích động, ảo giác giảm trong vài ngày, đủ tác dụng có khi tới 6 tuầnCảnh báo đóng khung về đột quỵ và tử vong ở người cao tuổi mắc sa sút trí tuệ
BenzodiazepineLo âu, mất ngủ, co giật, hoảng sợDùng được khi cần, trong ngắn hạnCảnh báo đóng khung về lạm dụng, nghiện, lệ thuộc và phản ứng cai
Ổn định khí sắcRối loạn lưỡng cực, hưng cảmLithium: vài tuần đến vài thángLithium cần xét nghiệm máu định kỳ, valproate có hại cho thai nhi
Thuốc kích thích cho ADHDADHD, chứng ngủ rũĐược đánh giá lại sau khoảng 6 tuần dùng thửCảnh báo đóng khung về dùng sai, lạm dụng và nghiện
Thuốc không kích thích cho ADHDADHDAtomoxetine: có thể đỡ từ tuần đầu, đủ tác dụng sau khoảng một thángAtomoxetine có cảnh báo về ý nghĩ tự sát ở trẻ em và thanh thiếu niên

Thuốc chống trầm cảm dùng cho vấn đề gì và bao lâu thấy tác dụng?

Thuốc chống trầm cảm chủ yếu dùng để điều trị trầm cảm, và đôi khi được kê cho lo âu, đau hay mất ngủ.1 Các nhóm hay được kê hiện nay là SSRI (thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc), SNRI và NDRI.1 Chúng được ưa dùng vì cải thiện triệu chứng của nhiều rối loạn trầm cảm và lo âu, lại ít tác dụng phụ hơn các thuốc cũ như thuốc ba vòng hay MAOI.1

Trục thời gian cho thấy thuốc chống trầm cảm thường cần khoảng 4 đến 8 tuần, giấc ngủ và năng lượng thường khá lên trước tâm trạng

Thuốc chống trầm cảm cần thời gian, thường khoảng 4–8 tuần, mới phát huy tác dụng.1 Giấc ngủ, ăn uống, năng lượng và khả năng tập trung thường khá lên trước, rồi tâm trạng mới cải thiện sau.1 Vì vậy, vài tuần đầu chưa thấy vui hơn chưa có nghĩa là thuốc không hợp, và đây là điều nên hỏi người kê đơn khi tái khám.

Về hiệu quả, một tổng hợp lớn năm 2018 gộp 522 thử nghiệm chia nhóm ngẫu nhiên với 116.477 người lớn mắc rối loạn trầm cảm chủ yếu.3 Trong giai đoạn điều trị cấp, cả 21 thuốc được xét đều giúp nhiều người đáp ứng điều trị hơn so với giả dược, tức viên thuốc không có hoạt chất.3 Khi so các thuốc với nhau, mức chênh nhìn chung nhỏ và khoảng ước tính rộng, còn độ tin cậy của bằng chứng chỉ ở mức trung bình đến rất thấp.3

Thuốc chống trầm cảm có tác dụng phụ và cảnh báo gì?

Tác dụng phụ hay gặp của SSRI và các thuốc chống trầm cảm khác là khó chịu dạ dày, đau đầu hoặc rối loạn chức năng tình dục.1 Theo Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH), những tác dụng này thường nhẹ và có xu hướng giảm dần.1 Nếu tác dụng phụ kéo dài hay làm bạn khó chịu, hãy báo người kê đơn thay vì tự điều chỉnh thuốc.

Một phản ứng hiếm nhưng có thể đe dọa tính mạng là hội chứng serotonin.1 Nguy cơ tăng khi dùng thuốc chống trầm cảm cùng thuốc khác tác động lên serotonin, như nhóm triptan trị đau nửa đầu hay cỏ ban Âu (St John’s wort).1 Dấu hiệu có thể gồm kích động, giật cơ, ảo giác, sốt cao và huyết áp thay đổi bất thường.1

Tại Mỹ, thuốc chống trầm cảm mang cảnh báo đóng khung về ý nghĩ và hành vi tự sát. Ví dụ, nhãn sertraline sửa đổi năm 2023 ghi rằng thuốc chống trầm cảm làm tăng nguy cơ này ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ trong các thử nghiệm ngắn hạn.4 Khi gộp các thử nghiệm so với giả dược, cứ 1.000 người dưới 18 tuổi dùng thuốc thì có thêm khoảng 14 người có ý nghĩ hoặc hành vi tự sát.4 Ở nhóm 18–24 tuổi, con số là thêm khoảng 5 người.4

Ở nhóm 25–64 tuổi, số ca thấp hơn nhóm giả dược khoảng 1 người trên 1.000, còn ở nhóm từ 65 tuổi là thấp hơn khoảng 6 người.4 Nhãn cũng ghi rằng ở người lớn, thuốc chống trầm cảm giúp trầm cảm lâu tái phát hơn trong các thử nghiệm điều trị duy trì.4 NIMH khuyên theo dõi sát người dùng thuốc ở mọi lứa tuổi, nhất là trong vài tuần đầu và khi liều thay đổi.1

Nếu bạn hoặc người thân đang dùng thuốc và xuất hiện ý nghĩ tự làm hại bản thân, tâm trạng tệ đi rõ rệt hay bồn chồn bất thường, hãy báo ngay cho người kê đơn và nhờ một người tin cậy ở bên. Cách liên hệ khẩn cấp có ở mục Khi nào cần tìm hỗ trợ?

Thuốc chống loạn thần dùng khi nào và cần theo dõi gì?

Thuốc chống loạn thần thường dùng để điều trị loạn thần, tức trạng thái mất phần nào sự tiếp xúc với thực tế, hay kèm hoang tưởng hoặc ảo giác.1 Loạn thần có thể liên quan đến sử dụng chất, tâm thần phân liệt, rối loạn lưỡng cực hoặc trầm cảm nặng.1 Một số thuốc thế hệ hai còn được dùng cho giai đoạn trầm cảm trong rối loạn lưỡng cực, hoặc trầm cảm chưa đáp ứng với thuốc chống trầm cảm đơn độc.1

Bốn điểm cần theo dõi khi dùng thuốc chống loạn thần: rối loạn vận động, tăng cân và chuyển hóa, các chỉ số cơ thể, xét nghiệm máu với clozapine

Kích động và ảo giác thường giảm trong vài ngày đầu dùng thuốc, còn hoang tưởng thường cần vài tuần.1 Dù vậy, có thể phải tới 6 tuần mới thấy đủ tác dụng của thuốc.1 Viện Y tế và Chăm sóc Xuất sắc Quốc gia Anh (NICE) cũng có hướng dẫn riêng cho loạn thần. Hướng dẫn này xem mỗi đợt dùng thuốc như một lần thử có kế hoạch, ghi rõ lợi ích mong đợi và thời gian dự kiến triệu chứng thay đổi.5

Thuốc chống loạn thần có những tác dụng phụ nào?

Thuốc thế hệ một, còn gọi là thuốc điển hình, dễ gây tác dụng phụ ngoại tháp, tức các rối loạn vận động.6 NICE liệt kê trong nhóm này tình trạng bồn chồn không ngồi yên được, cử động bất thường và co cứng cơ.5 Dùng lâu dài thuốc thế hệ một có thể dẫn tới rối loạn vận động muộn (tardive dyskinesia), với những cử động không kiểm soát được từ nhẹ đến nặng.1

Thuốc thế hệ hai ít gây tác dụng phụ ngoại tháp hơn, nhưng đi kèm tăng cân đáng kể và hội chứng chuyển hóa.6 Vì vậy, người dùng thường được theo dõi cân nặng, đường huyết và mỡ máu định kỳ.1 NICE cũng khuyên đo cân nặng, vòng eo, huyết áp, đường huyết và mỡ máu trước khi bắt đầu dùng thuốc.5

Hội chứng an thần kinh ác tính (neuroleptic malignant syndrome) là tác dụng phụ hiếm nhưng có thể gây tử vong, gặp ở cả hai thế hệ thuốc.6 Triệu chứng hình thành trong khoảng 24–72 giờ, gồm sốt, cứng cơ nặng, lú lẫn và kích động.6 Ngoài ra, mọi thuốc chống loạn thần tại Mỹ mang cảnh báo đóng khung về tăng tỷ lệ đột quỵ và tử vong ở người cao tuổi mắc sa sút trí tuệ.1

Clozapine là thuốc thế hệ hai thường dành cho người chưa đáp ứng với các thuốc chống loạn thần thông thường.1 Ở Anh, NICE đề nghị dùng clozapine khi bệnh chưa đáp ứng đủ dù đã dùng lần lượt ít nhất hai thuốc chống loạn thần khác.5 Người dùng clozapine phải xét nghiệm máu đều đặn, vì một tác dụng phụ nguy hiểm có thể gặp ở khoảng 1–2% người dùng.1

Benzodiazepine và các thuốc giải lo âu, thuốc ngủ khác dùng khi nào?

Benzodiazepine làm chậm hoạt động của não bằng cách gắn vào thụ thể GABA, từ đó gây buồn ngủ hoặc cảm giác dịu đi.2 Tại Mỹ, nhóm này được phê duyệt cho rối loạn lo âu lan tỏa, mất ngủ, co giật, ám ảnh sợ xã hội và rối loạn hoảng sợ.2 NIMH mô tả benzodiazepine hữu ích khi cần để giảm lo âu nặng trong ngắn hạn.1

Năm 2020, FDA yêu cầu cập nhật cảnh báo đóng khung cho mọi benzodiazepine về lạm dụng, nghiện, lệ thuộc thể chất và phản ứng cai.2 Lệ thuộc thể chất có thể hình thành khi dùng đều đặn vài ngày đến vài tuần, kể cả khi dùng đúng đơn.2 Dùng chung với thuốc giảm đau nhóm opioid hoặc thuốc ức chế thần kinh khác có thể gây biến chứng nghiêm trọng như suy hô hấp nặng.2

Vì nguy cơ dung nạp và lệ thuộc, bác sĩ thường kê benzodiazepine trong thời gian ngắn và giảm dần khi ngừng.1 Ngừng đột ngột hoặc giảm quá nhanh có thể gây phản ứng cai, kể cả co giật đe dọa tính mạng.2 FDA lưu ý không có lịch giảm thuốc nào phù hợp với mọi người, nên kế hoạch cần được người kê đơn lập riêng.2

Ngoài benzodiazepine, lo âu còn được điều trị bằng các thuốc khác. Với rối loạn hoảng sợ hay lo âu xã hội, bác sĩ thường bắt đầu bằng SSRI hoặc thuốc chống trầm cảm khác vì ít tác dụng phụ hơn.1 Buspirone phải dùng hằng ngày khoảng 3–4 tuần mới đạt đủ tác dụng và không hiệu quả khi chỉ uống lúc thấy lo.1 Thuốc chẹn beta đôi khi được kê ngoài chỉ định để giảm tim nhanh, run và vã mồ hôi trong tình huống gây sợ.1

Với mất ngủ, zolpidem là một thuốc an thần gây ngủ làm chậm hoạt động của não để giúp ngủ.7 Thuốc có cảnh báo về hành vi phức tạp khi ngủ, như rời giường lái xe, nấu ăn hay gọi điện khi chưa tỉnh hẳn mà sau đó không nhớ.7 Zolpidem thường chỉ dùng ngắn ngày và có thể gây quen thuốc, còn nếu sau 7–10 ngày giấc ngủ chưa cải thiện thì nên báo bác sĩ.7

Thuốc ổn định khí sắc dùng cho ai?

Thuốc ổn định khí sắc chủ yếu dùng cho rối loạn lưỡng cực và những thay đổi khí sắc đi kèm các rối loạn tâm thần khác.1 Lithium là thuốc ổn định khí sắc được phê duyệt tại Mỹ cho hưng cảm và rối loạn lưỡng cực.1 Một số nghiên cứu gợi ý lithium có thể giảm nguy cơ tự sát ở người dùng thuốc lâu dài để duy trì ổn định.1

Lithium có thể cần vài tuần hoặc vài tháng mới phát huy tác dụng.8 Tác dụng phụ hay gặp là buồn nôn hoặc nôn, tiêu chảy, khô miệng và vị kim loại trong miệng.8 Người dùng lithium thường được xét nghiệm máu định kỳ để kiểm tra nồng độ thuốc, chức năng thận và tuyến giáp.1 Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) cũng khuyên tránh ăn quá nhạt muối, vì điều này có thể làm nồng độ lithium trong máu tăng.8

Một số thuốc chống động kinh cũng được dùng để ổn định khí sắc, và có thể hợp hơn lithium với người có triệu chứng hỗn hợp hưng cảm và trầm cảm.1 Valproate là thuốc cần đặc biệt thận trọng, vì dùng khi mang thai có thể gây dị tật bẩm sinh và khó khăn học tập kéo dài ở trẻ.9 Tại Anh, nam giới dùng valproate cũng được khuyên trao đổi với bác sĩ khi muốn có con.9 Bạn có thể đọc kỹ hơn trong bài Valproate.

Thuốc kích thích và không kích thích cho ADHD khác nhau thế nào?

Thuốc kích thích được kê cho ADHD và chứng ngủ rũ, giúp tăng sự tỉnh táo, chú ý và năng lượng, nhưng cũng có thể làm tăng huyết áp và nhịp tim.1 Ví dụ quen thuộc là methylphenidate và các thuốc nhóm amphetamine.10 Thuốc không kích thích như atomoxetine hay guanfacine thường được cân nhắc khi người dùng không chịu được hoặc không đáp ứng với thuốc kích thích.11

So sánh hai nhóm thuốc ADHD là thuốc kích thích và thuốc không kích thích, kèm mốc xem lại sau khoảng 6 tuần và lời nhắc không chia thuốc cho người khác

Ở Anh, NICE khuyên chỉ dùng thuốc khi triệu chứng ADHD vẫn ảnh hưởng rõ đến ít nhất một mặt cuộc sống sau khi đã điều chỉnh môi trường học tập và sinh hoạt.11 Lựa chọn thuốc đầu tiên là methylphenidate với trẻ từ 5 tuổi và thanh thiếu niên, còn với người lớn là lisdexamfetamine hoặc methylphenidate.11 Hiệu quả được xem lại sau khoảng 6 tuần dùng thử.11

Một tổng hợp năm 2018 gộp 133 thử nghiệm chia nhóm ngẫu nhiên ở trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn mắc ADHD.12 Trong các thử nghiệm này, cả người tham gia lẫn người đánh giá đều không biết ai dùng thuốc thật.12 Sau khoảng 12 tuần, theo đánh giá của bác sĩ, mọi thuốc được xét ở trẻ em đều làm giảm triệu chứng ADHD nhiều hơn giả dược.12 Nhóm nghiên cứu lưu ý chưa đủ dữ liệu để đánh giá ở mốc 26 và 52 tuần.12

Với thuốc không kích thích atomoxetine, người dùng có thể thấy đỡ từ tuần đầu, nhưng có khi mất tới khoảng một tháng mới cảm nhận đủ lợi ích.13 Các nguồn mình đọc không nêu một mốc chung cho thuốc kích thích ngoài lần xem lại sau khoảng 6 tuần. Vì vậy, bạn nên hỏi người kê đơn khi nào sẽ đánh giá lại và cần ghi nhận những thay đổi gì.

Thuốc ADHD có những cảnh báo nào?

Năm 2023, FDA yêu cầu cập nhật cảnh báo đóng khung cho mọi thuốc kích thích kê đơn về nguy cơ dùng sai, lạm dụng, nghiện và quá liều.10 FDA nhấn mạnh phần lớn người dùng sai thuốc kích thích lấy thuốc từ người nhà hoặc bạn bè, nên đừng bao giờ chia thuốc của mình cho người khác.10 Theo NIMH, lạm dụng hay lệ thuộc khó xảy ra khi thuốc được dùng đúng đơn.1

Atomoxetine có cảnh báo riêng, vì trẻ em và thanh thiếu niên mắc ADHD dùng thuốc này dễ có ý nghĩ tự sát hơn trẻ không dùng.13 Cha mẹ được khuyên để ý hành vi của con mỗi ngày, nhất là lúc mới dùng thuốc và khi liều thay đổi.13 Với mọi thuốc ADHD, NICE khuyên đo nhịp tim, huyết áp định kỳ, và theo dõi chiều cao, cân nặng ở trẻ.11

Thuốc và trị liệu tâm lý phối hợp với nhau ra sao?

Các hướng dẫn chính thức không xem thuốc và trị liệu tâm lý là hai con đường loại trừ nhau. NIMH mô tả thuốc thường được dùng cùng các cách điều trị khác như trị liệu tâm lý.1 Cách phối hợp cụ thể tùy vào từng rối loạn, mức độ nặng và mong muốn của người được điều trị. Bạn có thể đọc thêm về trị liệu trong bài Liệu pháp tâm lý là gì.

Với trầm cảm mức nhẹ hơn, NICE khuyên không mặc định dùng thuốc chống trầm cảm làm lựa chọn đầu tiên, trừ khi người bệnh đã hiểu rõ và muốn chọn thuốc.14 Với trầm cảm nặng hơn, lựa chọn đứng đầu bảng là kết hợp liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) cá nhân với thuốc chống trầm cảm.14 Theo NICE, các buổi trị liệu nâng đỡ người bệnh ngay trong lúc chờ thuốc phát huy tác dụng.14

Với đợt loạn thần đầu tiên, NICE khuyên dùng thuốc chống loạn thần đường uống cùng các can thiệp tâm lý là trị liệu gia đình và CBT cá nhân.5 Người muốn thử can thiệp tâm lý đơn độc được giải thích rằng các can thiệp này hiệu quả hơn khi đi cùng thuốc.5 Nếu họ vẫn chọn như vậy, NICE đề nghị hẹn xem lại các lựa chọn trong vòng một tháng.5

Với người lớn mắc ADHD đã có lợi từ thuốc nhưng triệu chứng vẫn ảnh hưởng rõ, NICE đề nghị cân nhắc thêm điều trị không dùng thuốc, có thể gồm CBT.11 Thanh thiếu niên trong tình huống tương tự có thể được cân nhắc một đợt CBT về kỹ năng xã hội, giải quyết vấn đề và tự kiểm soát.11 Nói cách khác, thuốc thường là một phần của kế hoạch điều trị chứ không phải toàn bộ.

Vì sao không nên tự ngừng thuốc khi thấy đỡ?

Ngừng thuốc quá sớm có thể gây những tác dụng khó chịu hoặc có hại, kể cả khi bạn đã thấy khỏe hơn.1 NIMH khuyên chỉ ngừng khi có người kê đơn hỗ trợ giảm liều chậm và an toàn, để cơ thể kịp thích nghi.1 NICE cũng lưu ý tiếp tục điều trị sau khi trầm cảm thuyên giảm có thể giúp giảm nguy cơ tái phát.14

Bốn lý do không nên tự ngừng thuốc hướng thần, kết thúc bằng lời nhắc bàn kế hoạch ngừng thuốc với người kê đơn

Với thuốc chống trầm cảm, ngừng đột ngột, quên liều hay uống không đủ liều có thể gây triệu chứng cai ở một số người.14 Triệu chứng có thể gồm chóng mặt, cảm giác như điện giật, cáu kỉnh, lo âu, mất ngủ, vã mồ hôi và buồn nôn.14 Thường triệu chứng nhẹ và hết trong 1–2 tuần, nhưng đôi khi kéo dài vài tuần, hiếm hơn là vài tháng.14

Dù vậy, NICE cũng nhắc rằng phần lớn người muốn ngừng thuốc chống trầm cảm đều ngừng được khi giảm dần từng bước cùng người kê đơn.14 Với benzodiazepine, ngừng đột ngột có thể gây phản ứng cai nghiêm trọng như co giật.2 Bài Triệu chứng ngừng thuốc chống trầm cảm tổng hợp những nghiên cứu mới hơn về chủ đề này.

Nên hỏi người kê đơn những gì?

Một buổi trao đổi cụ thể giúp bạn hiểu thuốc được kê để làm gì và khi nào cần xem lại. Hãy kể với người kê đơn mọi thuốc, vitamin và thực phẩm chức năng bạn đang dùng, các dị ứng và những lần từng gặp vấn đề với thuốc.1 Bạn cũng nên hỏi về tác dụng phụ có thể gặp và điều nên chờ đợi khi dùng thuốc.1

  • Mục tiêu: Thuốc nhắm vào triệu chứng nào, và khi nào sẽ đánh giá lại?
  • Thời gian: Thường bao lâu thì có thể thấy tác dụng với nhóm thuốc này?
  • An toàn: Thuốc có cảnh báo đóng khung hay cần xét nghiệm định kỳ không?
  • Phối hợp: Mình có nên kết hợp với trị liệu tâm lý không?
  • Về sau: Khi muốn ngừng thuốc, mình cần trao đổi những gì?

Đừng dùng thuốc được kê cho người khác và đừng đưa thuốc của mình cho ai.1 Nếu thấy thuốc có vẻ gây hại nhiều hơn lợi, hãy liên hệ người kê đơn ngay để cùng tìm bước tiếp theo.1 Bài này không đưa liều, lịch tăng giảm hay hướng dẫn đổi thuốc, vì những quyết định đó cần người kê đơn hoặc dược sĩ.

Khi nào cần tìm hỗ trợ?

Hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần khi triệu chứng kéo dài và ảnh hưởng đến học tập, công việc, giấc ngủ hay các mối quan hệ. Nếu đang dùng thuốc, hãy liên hệ người kê đơn khi tác dụng phụ kéo dài, tâm trạng đi xuống hoặc khi bạn muốn ngừng hay đổi thuốc. Sốt kèm cứng cơ và lú lẫn, co giật, khó thở hay hành vi lạ trong lúc ngủ cần được xử trí ngay tại cơ sở y tế gần nhất.

Nếu bạn có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy nói với một người tin cậy và đến cơ sở y tế sớm. Khi có nguy hiểm tức thời hoặc cảm thấy không thể giữ an toàn, hãy gọi 115 (cấp cứu) hoặc 113 (công an) và đừng ở một mình. Hỗ trợ kịp thời có thể tạo khác biệt, và tìm giúp đỡ sớm là một bước quan trọng.

Tài liệu tham khảo học thuật

1. National Institute of Mental Health. (n.d.). Mental health medications. Xem nguồn

2. U.S. Food and Drug Administration. (2020). FDA requiring Boxed Warning updated to improve safe use of benzodiazepine drug class. Xem nguồn

3. Cipriani, A., et al. (2018). Comparative efficacy and acceptability of 21 antidepressant drugs for the acute treatment of adults with major depressive disorder: A systematic review and network meta-analysis. Xem nguồn

4. Viatris Specialty LLC. (2023). Zoloft (sertraline hydrochloride) tablets and oral solution: Prescribing information. Xem nguồn

5. National Institute for Health and Care Excellence. (2026). Psychosis and schizophrenia in adults: Prevention and management. Xem nguồn

6. Chokhawala, K., & Stevens, L. (2023). Antipsychotic medications. Xem nguồn

7. American Society of Health-System Pharmacists. (2019). Zolpidem. Xem nguồn

8. National Health Service. (n.d.). About lithium. Xem nguồn

9. National Health Service. (n.d.). About sodium valproate. Xem nguồn

10. U.S. Food and Drug Administration. (2023). FDA updating warnings to improve safe use of prescription stimulants used to treat ADHD and other conditions. Xem nguồn

11. National Institute for Health and Care Excellence. (2019). Attention deficit hyperactivity disorder: Diagnosis and management. Xem nguồn

12. Cortese, S., et al. (2018). Comparative efficacy and tolerability of medications for attention-deficit hyperactivity disorder in children, adolescents, and adults: A systematic review and network meta-analysis. Xem nguồn

13. American Society of Health-System Pharmacists. (2024). Atomoxetine. Xem nguồn

14. National Institute for Health and Care Excellence. (2022). Depression in adults: Treatment and management. Xem nguồn

Đọc tiếp

Nội dung liên quan